HEstorie. Dyskusja o polskiej męskości w ramach Festiwalu Warszawskiego Niewinni Czarodzieje

Gdy w filmie „Niewinni czarodzieje” Andrzej Wajda obsadził Tadeusza Łomnickiego w roli Bazylego, wykonał gest przewrotny. Oto pojawił się bohater, który nie walczy na barykadach. Zamiast munduru – dandys w białym szlafroku. Zamiast karabinu –
pilniczek do paznokci. Nie „obowiązek wobec historii”, a przyjemność chwili. Starannie zaaranżowane otoczenie, muzyka i kawa o poranku to jego oręż w walce o podmiotowość. Jego siła nie wynika z heroizmu ani fizycznej przewagi, lecz z symbolicznego dystansu, rekwizytów, ironii, urody i inteligencji. Bazyli to figura kryzysu. Wszak męskość dandysa, jak zauważają badacze, jest „obliczona na zewnątrz”, zawsze wystudiowana, nigdy niewinna; opiera się na pozorze, pozie. W polskich realiach końca lat pięćdziesiątych taka postawa służyła ucieczce m.in. od heroicznego wzorca, zarazem była znakiem, że dawny model się wyczerpał i trzeba szukać nowej formy.